پیشاپیش از همه دوستان و ... (؟) که برای نوشته پیشین نظر نوشته بودن پوزش­خواهی می­کنم که چند روزی در پاسخ دادن دیر کردم. راستش رایانه ندارم و گاهی کافی­نت و گاهی دانشگاه و گاهی یه گوشه دیگه تلپ میشم. الان هم دارم این مطلب رو  از داخل کافی­نت تایپ می­کنم و بنابراین اگه ایرادی داشت، از همین حالا پوزش می­خوام. حالا هر چی توی ذهن دارم رو تایپ می­کنم تا آخرش چی از آب در بیاد. و البته همه انتقادات رو هم می­پذیرم. راستش پاسخ همه نظرات نوشته پیشین رو توی بخش نظرات همون نوشته قرار دادم.
و از همه اونهایی که روز معلم رو تبریک گفته بودن سپاسگزاری می کنم و به همه معلمها و استادان زحمتکش، این روز رو تبریک میگم۰

این هفته داشتم درباره انسان­شناسی جسمانی واسه دانشجوها صحبت می­کردم. یه بخش از مطالعات انسان­شناسی جسمانی به رابطه زیست انسان و فیزیولوژی­اش با فرهنگ باز می­گرده. مثالی که از فرهنگ ایرانی براشون زدم، زانو دردیه که بیشتر ایرانی­ها بهش گرفتارند. چند دلیل میشه برای این درد و بیماری نزد ایرانی­ها اورد که ریشه فرهنگی و دینی دارن. پیش از اینکه به ذکر موارد مورد نظر بپردازم، بهتره توضیح بدهم که این درد بیشتر بخاطر فشاریه که روی زانوهامون میاریم. دو زانو نشستن و نشستن به گونه­ای که فشار روی زانو بیاد (مثه حالت چمباتمه) بیشترین آسیب رو به این عضو حساس بدن وارد می­کنه. همینه که هنوز جوونی رو درک نکرده، دچار بیماری آرتروز میشیم. اما برخی از مواردی که ما ایرانی­ها باعث آسیب رسوندن به زانوهامون میشیم:
1- ادب نزد ما ایرانی­ها ایجاب می­کنه که وقتی نزد بزرگتری هستیم (چه از نظر سنی و چه از نظر مقام و مرتبه اجتماعی) دو زانو بشینیم. مهمانی­ها یکی از عمده این موارده. اما نشستن پای منبر توی مسجد و به ویژه خطبه­های نمازجمعه، نمونه بارزشه. دو ساعت دو زانو نشستن و گوش دادن به خطبه­های نماز جمعه، یا توی برخی مجالس آسیب بسیاری به زانو وارد می­کنه. فکر می­کنم برای اصلاح نشستن در اینگونه موارد کمی دشوار و زمان­بر باشه، اما لازمه (این رو فقط واسه دلخوشی اون دسته از خواننده­هایی نوشتم که من رو متهم می­کنن چرا راه حل ارائه نمیدم. اینم راه حال! برید به ستاد نمازجمعه بگید واسه نمازگزاران صندلی بچینه).

2- زانو زدن و انداختن وزن بدن روی زانو باعث آسیب رسوندن به این عضو میشه. نماز خوندن نه تنها هنگام دو زانو نشستن و تشهد گفتن، بلکه هنگام سجده رفتن هم باعث آسیب رسوندن به این عضو میشه. می­دونم با خوندن این مطلب، برخی­هاتون می­گید این بابا چقدر با اسلام دشمنی داره که چنین اراجیفی از خودش در میاره. اما اینها رو من از زبان متخصص ارتوپد بیمارستان طالقانی تهران میگم. بیماری و زانو درد در بین ما اینقدر زیاده که یه بخشی از ارتوپدی این بیمارستان، ویژه درد و بیماری زانو است. خودم دو سال پیش که به اونجا مراجعه کردم، اطلاعات زیادی در این­باره از پزشک­های اونجا به دست اوردم. اتفاقا واسه اینکه خیال­تون جمع بشه که اینها رو از خودم نمی­بافم، این نکته رو اضافه می­کنم که به همه بیمارانی که به اون بخش مراجعه می­کنن، یه جزوه چاپ شده حاوی توصیه­های پزشکی داده میشه. اون موقع قیمتش ششصد تومن بود. توی اون درباره نماز خوندن نوشته و تاکید کرده که حتما نماز رو روی میز و صندلی بخونیم. اما من به هر کی این رو میگم، می­خنده. خودم موقع نماز خوندن!!! (مجبور نیستین باور کنین. بنابراین بی­خیال شده و به عنوان شوخی یا بلوف تلقی کرده و ادامه مطلب را پیگیری کنید. نه تنها شما، بلکه هیچکس دیگه­ای هم باور نمی­کنه که من هم نماز می­خونم. حتی خونواده­ام هم گاهی فکر می­کنن که فقط جلوی اونها و واسه دلخوش کردن­شون دولا و راست میشم. البته خیلی اوقات هم قضا میشه. و وقتی هم می­خونم، اونجوری این عبادت رو به جا میارم که... بگذریم) به جای دو زانو نشستن، پاهام رو یه وری می­کشم تا فشاری روی زانوهام نیاد. واسه همین هر وقت توی نمازخونه­های توی راه یا جایی دیگه کسی من رو به این حالت می­بینه، معمولا می­پرسه که آیا زانوهام درد می­کنه؟ و من هم تلاش می­کنم براش توضیح بدهم که ماجرا از چه قراره و آخرش هم توصیه می­کنم که اون هم روی دو زانو نشینه. معمولا هم واسه اینکه دلم نشکنه، یه سری تکون میدن و میرن.

3- چمباتمه نشستن و وزن بدن رو روی زانوها انداختن هم خطرناکه حسن! یه حالت شبیه چمباتمه رو توی اتاق فکر باهاش زیاد سر و کار داریم. وقتی میریم توالت، گاهی اوقات تا چند ده دقیقه میشینیم و به همه چیز فکر می­کنیم و هی زور می­زنیم (هم برای فکر کردن و هم برای اِهِم). و البته توی روایات هم داریم که طولانی شدن دستشویی جزء مستحباته. توصیه می­کنم اگه براتون مقدوره حتما از سنگ توالت فرهنگی توی خونه­هاتون استفاده کنین (این هم یه توصیه و راهکار دیگه). نمونه پلاستیکی و تاشو هم وجود داره که مناسب و ارزون قیمته. می­دونم که واسه ما ایرانیها نشستن روی این سنگ­ها خیلی دشواره. اما با تمرین و ممارست میشه! من که موفق شدم. خونه صد متری ما که ته یه کوچه بن بسته و تقریبا میشه گفت یه اتاق بیشتر نداره و شکل هندسی­اش به همه چیز می­خوره غیر از خونه، از هرچی بی­نصیب باشه، سنگ توالتش خیلی باحاله. دو ساله که عوضش کردیم و فرنگی گذاشتیم. دکتر مادرم رو وادار کرد که از این سنگها استفاده کنه. و وقتی که سنگ توالت عوض شد، توفیق اجباری هم نصیب من شد. اما بابام هنوز هم غر غر می­کنه. روی این صندلی­ها هر چقدر که دل­تون می­خواد بشینید و هی فکر کنید. هیچ ضرری نداره. البته خواهش می­کنم نگید خب منظور روایت مزبور هم همین سنگها بوده. تا اونجا که می­دونم مسلمونها از همون موقع تا حالا شیوه نشستن توی توالت­شون همینجوری بوده که الان هم هست. واقعا شگفت انگیزه که برخی­ها تلاش می­کنن هر آیه و روایت دینی رو با یافته­های جدید و به روز دنیا تطبیق بدهند و بگن: «این چیزها رو که امروز کشف شده، اسلام هزار و چهارصد سال پیش گفته بود». مثلا اینکه مستحبه با پای چپ وارد دستشویی بشی و با پای راست خارج بشی رو میگن: «دانش پزشکی تازه کشف کرده که انسان موقع سکته به طرف راست کشیده میشه»! من این قضیه و یافته رو دو سال پیش از یه پزشک عمومی پرسیدم. یه نیشخند زد و گفت: «سوادم هنوز اینقدر بالا نرفته» (یا یه چیزی شبیه این جمله. چون دقیقا عین جمله رو خاطرم نیست). تازه، گیرم که این یافته هم درست باشه؛ شما چند نفر رو سراغ دارین که موقع وارد شدن یا خارج شدن از توالت سکته کرده باشن؟ یا سال گذشته پای صحبتهای یه روحانی نشسته بودم. داشت از این روایت می­گفت که مستحبه موقعی که توی دستشویی نشسته­ایم، موهای سرمون رو بپوشونیم. و ادامه داد که به تازگی دانش پزشکی کشف کرده که بخار ادرار باعث ریختن موهای سر میشه! و عجب بی­فکر بودن اجداد من که موقع دستشویی رفتن موهای سرشون رو نمی­پوشوندن. و حالا توی خونواده ما همه مردها تاس میشن. و من هم تا چند سال دیگه. اما شاید بهتر باشه من یه کلاه بذارم توی دستشویی­مون و هر وقت میرم و میشینم روی سنگ توالت، کلاه سر خودم بذارم. نمی­دونم توی روایت مزبور، مدلش رو گفته یا نه. مثلا اگه کلاه بیس­بال بذاریم، ایراد شرعی داره؟

بد نیست به یه مورد دیگه هم اشاره کنم که به همین مبحث انسان­شناسی جسمانی و اسلام (و بطور کلی ادیان ابراهیمی) بر می­گرده. یه شاخه مهم از مطالعات انسان­شناسی جسمانی که پر طرفداره، بحث تکامل زیستی انسانه. علمای اسلام و سایر ادیان در برابر یافته­های این حوزه موضعگیری­های سختی می­کردن و هنوز هم تا حدودی می­کنن. اما زمانی که میزان شواهد و یافته­های علمی و داده­های باستانشناسی اونقدر زیاد شد که دیگه نمی­شد همه­شون رو رد کرد، یه عده از حضرات پیدا شدن و باز هم مدعی شدن که همه اینها قبلا توی قرآن اومده بود. مثلا آیت­الله مشکینی (که البته شخصا بیش از خیلی از روحانیون قبولش دارم) توی کتابش به نام «بحث تکامل از نظر قرآن» در همین زمینه نوشته که اگه اصل همه موجودات بر اساس نظریات جدید به موجود تک سلولی­ای بر می­گرده که از ماده­ای لجن­مانند به وجود اومده، خدا هم در قرآن میگه انسان را از «حما مسنون» یا همون گل بدبو آفریده. و توجیهاتی از این دست. و باید یقین داشت که اگه مثلا صد سال دیگه این نظرات تکاملی رد بشه، دوباره علما میگن: «ما که از همون اول گفتیم این نظریات اشتباهه. حالا دیدید قرآن درست میگه؟» و دوباره موضع­شون عوض میشه.

فکر می­کنم این مسائل رو میشه از زاویه­های دیگه هم دید. دین رو میشه اجتماعی­ترین نظام در زندگی انسان­ها دونست. و ادیان تلاش دارن همه حوزه­های زندگی انسان رو در بر بگیرن. و اسلام که به عنوان اجتماعی­ترین دین خونده میشه، در همه حوزه­های فردی و اجتماعی انسان وارد شده و برای همه اونها خط مشی تعیین کرده. شاید یکی از دلایل ورود اسلام به همه حوزه­ها این بوده که انسان­های دین­دار بتونن احساس دینداری و عبادت رو در همه جا احساس کنن. حالا می­خوان توی مسجد باشن یا (بلا تشبیه) توی توالت. در واقع این مستحبات برای اون افرادیه که می­خوان همیشه دقیقا طبق اون چیزی عمل کنن که خدا و بزرگان دین تعیین کردن. و الا افراد عادی مجبور به رعایت این موارد نیستن. نمی­دونم. فعلا چیزی بیش از این به ذهنم نمی­رسه. یه کمی هم دارم نگران پول کافی­نت میشم. اگه چیزی به ذهنم رسید شاید بعدا بطور جداگونه بنویسم.